(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.104. అధ్యాయః 104
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి కౌసల్యకాలకవృక్షీయసంవాదానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-104-0x(5612)(68839)
ధార్మికోఽర్థానసంప్రాప్య రాజామాత్యైః ప్రబాధితః।
చ్యుతః కోశాచ్చ దండాచ్చ సుఖమిచ్ఛన్కథం చరేత్॥ 12-104-1(68840)
భీష్మ ఉవాచ। 12-104-2x(5613)
అత్రాయం క్షేమదర్శీయ ఇతిహాసోఽనుగీయతే।
తత్తేఽహ సంప్రవక్ష్యామి తన్నిబోధ యుధిష్ఠిర॥ 12-104-2(68841)
క్షేమదర్శీ నృపసుతో యత్ర క్షీణబలః పురా।
మునిం కాలకవృక్షీయమాజమామేతి నః శ్రుతం।
తం పప్రచ్ఛానుసంగృహ్య కృచ్ఛ్రామాపదమాస్థితః॥ 12-104-3(68842)
అర్థేషు మాగీ పురుష ఈహమానః పునః పునః।
అలబ్ధ్వా మద్విధో రాజ్యం బ్రహ్మన్కిం కర్తుమర్హతి॥ 12-104-4(68843)
అన్యత్ర మరణాద్దైన్యాదన్యత్ర పరసంశ్రయాత్।
క్షుద్రాదన్యత్ర చాచారాత్తన్మమాచక్ష్వ సత్తమ॥ 12-104-5(68844)
వ్యాధినాం చాభిపన్నస్య మానసేనేతరేణ వా।
బహుశ్రుతః కృతప్రజ్ఞస్త్వద్విధః శరణం భవేత్॥ 12-104-6(68845)
నిర్విద్య హి నరః కామాన్నియంయ సుఖమేధతే।
త్వక్త్వా ప్రీతిం చ శోకం చ లబ్ధ్వా బుద్ధిమయం వసు॥ 12-104-7(68846)
సుఖమర్థాశ్రయం యేషామనుశోచామి తానహం।
మమ హ్యర్థాః సుబహవో నష్టాః స్వప్నగతా ఇవ॥ 12-104-8(68847)
దుష్కరం బత కుర్వంతి మహతోఽర్థాంస్త్యజంతి యే।
వయం త్వేతాన్పరిత్యక్తుమసతోఽపి న శక్నుమః॥ 12-104-9(68848)
ఇమామవస్థాం సంప్రాప్తం దీనమార్తం శ్రియా చ్యుతం।
యదన్యత్సుఖమస్తీహ తద్బ్రహ్మన్ననుశాధి మాం॥ 12-104-10(68849)
కౌసల్యేనైవముక్తస్తు రాజపుత్రేణ ధీమతా।
మునిః కాలకవృక్షీయః ప్రత్యువాచ మహాద్యుతిః॥ 12-104-11(68850)
పురస్తాదేవ తే బుద్ధిరియం కార్యా విజానతః।
అనిత్యం సర్వమేవైతదహం చ మమ చాస్తి యత్॥ 12-104-12(68851)
యత్కించిన్మన్యసేఽస్తీతి సర్వం నాస్తీతి విద్ధి తత్।
ఏవం న వ్యథతే ప్రాజ్ఞః కృచ్ఛ్రామప్యాపదం గతః॥ 12-104-13(68852)
యద్ధి భూతం భవిష్యచ్చ ధ్రువం తన్న భవిష్యతి।
ఏవం విదితవేద్యస్త్వమనర్థేభ్యః ప్రమోక్ష్యసే॥ 12-104-14(68853)
యే చ పూర్వసమారంభా యే చ పూర్వతరే పరే।
సర్వం నాస్తీతి తే చైవ తజ్జ్ఞాత్వా కో ను సంజ్వరేత్॥ 12-104-15(68854)
భూత్వా చ న భవత్యేతదభూత్వా చ భవిష్యతి।
శోకే న హ్యస్తి సామర్థ్యం శోచేత స కథం నరః॥ 12-104-16(68855)
క్వను తేఽద్య పితా రాజన్క్వను తేఽద్య పితామహః।
న త్వం పశ్యసి తానద్య న త్వాం పశ్యంతి తేఽపి వా॥ 12-104-17(68856)
ఆత్మనోఽధ్రువతాం పశ్యంస్తాంస్త్వం కిమనుశోచసి।
బుద్ధ్యా చైవానుబుద్ధ్యస్వ ధ్రువం హి న చ విద్యతే॥ 12-104-18(68857)
అహం చ త్వం చ నృపతే సుహృదః శత్రవశ్చ తే।
అవశ్యం న భవిష్యామః సర్వం చ న భవిష్యతి॥ 12-104-19(68858)
యే తు వింశతివర్షా వై త్రింశద్వర్షాశ్చ మానవాః।
అర్వాగేవ హి తే సర్వే మరిష్యంతి శరచ్ఛతాత్॥ 12-104-20(68859)
అపి చేన్మహతో విత్తాన్న ప్రముచ్యతే పూరుషః।
నైతన్మమేతి తన్మత్వా కుర్వీత ప్రియమాత్మనః॥ 12-104-21(68860)
అనాగతం యన్న మమేతి విద్యా
దతిక్రాంతం యన్న మమేతి విద్యాత్।
దిష్టం బలీయ ఇతి మన్యమానా
స్తే పండితాస్తత్సతాం వృత్తిమాహుః॥ 12-104-22(68861)
అనాఢ్యాశ్చాపి జీవంతి రాజ్యం చాప్యనుశాసతే।
బుద్ధిపౌరుషసంపన్నాస్త్వయా తుల్యాధికా జనాః॥ 12-104-23(68862)
న చ త్వమివ శోచంతి తస్మాత్త్వమపి మా శుచః।
కిం న త్వం తైర్నరైః శ్రేయాంస్తుల్యో వా బుద్ధిపౌరుషైః॥ 12-104-24(68863)
రాజోవాచ। 12-104-25x(5614)
యాదృచ్ఛికం సర్వమాసీత్తద్రాజ్యమితి చింతయే।
హ్రియతే సర్వమేవేదం కాలేన మహతా ద్విజ॥ 12-104-25(68864)
తస్యైవ హ్రియమాణస్య స్రోతసేవ తపోధన।
ఫలమేతత్ప్రపశ్యామి యథాలబ్ధేన వర్తయన్॥ 12-104-26(68865)
మునిరువాచ। 12-104-27x(5615)
అనాగతమతీతం చ యాథాతథ్యవినిశ్చయాత్।
నానుశోచేత కౌసల్య సర్వార్థేషు తథా భవ॥ 12-104-27(68866)
అవాప్యాన్కామయన్నర్థాన్నానవాప్యాన్కదాచన।
ప్రత్యుత్పన్నాననుభవన్మా శుచస్త్వమనాగతాన్॥ 12-104-28(68867)
యథాలబ్ధోపపన్నార్థైస్తథా కౌసల్య రంస్యసే।
కచ్చిచ్ఛుద్ధస్వభావేన శ్రియా హీనో న శోచసి॥ 12-104-29(68868)
పురస్తాద్భూతపూర్వత్వాద్ధీనభోగ్యో హి దుర్మతిః।
ధాతారం గర్హతే నిత్యం లబ్ధార్థశ్చ న మృష్యతే॥ 12-104-30(68869)
అనర్హానపి చైవాన్యాన్మన్యతే శ్రీమతో జనాన్।
ఏతస్మాత్కారణాదేతద్దుఃఖం భూయోఽనువర్తతే॥ 12-104-31(68870)
ఈర్ష్యాభిమానసంపన్నా రాజన్పురుషమానినః।
కచ్చిత్త్వం న తథా ప్రాజ్ఞ మత్సరీ కోసలాధిప॥ 12-104-32(68871)
సహస్వ శ్రియమన్యేషాం యద్యపి త్వయి నాస్తి సా।
అన్యత్రాపి సతీం లక్ష్మీం కుశలా భుంజతే నరాః।
అభినిష్యందతే దేహీ శ్రీభూతశ్చ ద్విషజ్జనాత్॥ 12-104-33(68872)
శ్రియం చ పుత్రపౌత్రం చ మనుష్యా ధర్మచారిణః।
త్యాగధర్మవిదో ధీరాః స్వయమేవ త్యజంత్యుత॥ 12-104-34(68873)
`త్యక్తం స్వాయంభువే వంశే శుభేన భరతేన చ।
నానారత్నసమాకీర్ణం రాజ్యం స్ఫీతమితి శ్రుతం॥ 12-104-35(68874)
తథాఽన్యైర్భూమిపాలైశ్చ త్యక్తం రాజ్యం మహోదయం।
త్యక్త్వా రాజ్యాని తే సర్వే వనే వన్యఫలాశినః।
గతాశ్చ తపసః పారం దుఃఖస్యాంతం చ భూమిపా॥ 12-104-36(68875)
బహుసంకుసుకం దృష్ట్వా విధిత్సాసాధనేన చ।
తథాన్యే సంత్యజంత్యేవ మత్వా పరమదుర్లభం॥ 12-104-37(68876)
త్వం పునః ప్రాజ్ఞరూపః సన్కృపణం పరితప్యసే।
అకాంయాన్కామయానోఽర్థాన్పరాధీనానుపద్రవాన్॥ 12-104-38(68877)
తాం బుద్ధిమనువిజ్ఞాయ త్వమేవైనాన్పరిత్యజ।
అనర్థాశ్చార్థరూపేణ హ్యర్థాశ్చానర్థరూపిణః॥ 12-104-39(68878)
అర్థాయైవ హి కేషాంచిద్ధననాశా భవంత్యుత।
అనిత్యం తత్సుఖం మత్వా శ్రియమన్యే న లిప్సతే॥ 12-104-40(68879)
రమమాణః శ్రియా కశ్చిన్నాన్యచ్ఛ్రేయోఽభిమన్యతే।
తథా తస్యేహమానస్య సంరంభోఽపి వినశ్యతి॥ 12-104-41(68880)
కృచ్ఛ్రాల్లబ్ధమభిప్రేతం యథా కౌసల్య నశ్యతి।
తదా నిర్విద్యతే సోఽర్థాత్పరిభగ్నక్రమో నరః॥ 12-104-42(68881)
`అనిత్యాం తాం శ్రియం మత్వా శ్రియం వా కః పరీప్సతి॥' 12-104-43(68882)
ధర్మమేకేఽభిపద్యంతే కల్యాణాభిజనా నరాః।
పరత్ర సుఖమిచ్ఛంతో నిర్విద్యేయుశ్చ లౌకికాత్॥ 12-104-44(68883)
జీవితం సంత్యజంత్యేకే ధనలోభపరా నరాః।
న జీవితార్థం మన్యంతే పురుషా హి ధనాదృతే॥ 12-104-45(68884)
పశ్య చైషాం కృపణతాం పశ్య చైషామబుద్ధితాం।
అధ్రువే జీవితే మోహాదర్థతృష్ణాముపాశ్రితాః॥ 12-104-46(68885)
సంచయే చ వినాశాంతే మరణాంతే చ జీవితే।
సంయోగే చ వియోగాంతే కోను విప్రణయేన్మనః॥ 12-104-47(68886)
ధనం వా పురుషో రాజన్పురుషం వా పునర్ధనం।
అవశ్యం ప్రజహాత్యేవ తద్విద్వాన్కోను సంజ్వరేత్॥ 12-104-48(68887)
అన్యత్రోపనతా హ్యాపత్పురుషం తోషయత్యుత।
తేన శాంతిం న లభతే నాహమేవేతి కారణాత్॥' 12-104-49(68888)
అన్యేషామపి నశ్యంతి సుహృదశ్చ ధనాని చ।
పశ్య బుద్ధ్యా మనుష్యాణాం తుల్యామాపదమాత్మనః।
నియచ్ఛ యచ్ఛ సంయచ్ఛ ఇంద్రియాణి మనస్తథా॥ 12-104-50(68889)
ప్రతిషేద్ధా న చాప్యేషు దుర్బలేష్వహితేషు చ॥ 12-104-51(68890)
ప్రాప్తిసృష్టేషు భావేషు వ్యపకృష్టేష్వసంభవే।
ప్రజ్ఞానతృప్తో విక్రాంతస్త్వద్విధో నానుశోచతి॥ 12-104-52(68891)
అల్పమిచ్ఛన్నచపలో మృదుర్దాంతః సుసంస్థితః।
బ్రహ్మచర్యోపపన్నశ్చ త్వద్విధో నైవ ముహ్యతి॥ 12-104-53(68892)
న త్వేవ జాల్మీం కాపాలీం వృత్తిమేషితుమర్హసి।
నృశంసవృత్తిం పాపిష్ఠాం దుఃఖాం కాపురుషోచితాం॥ 12-104-54(68893)
అపి మూలఫలాహారో రమస్వైకో మహావనే।
వాగ్యతః సంగృహీతాత్మా సర్వభూతదయాన్వితః॥ 12-104-55(68894)
సదృశం పండితస్యైతదీషాదంతేన హస్తినా।
యదేకో రమతేఽరణ్యే యచ్చాప్యల్పేన తుష్యతి॥ 12-104-56(68895)
మహాహ్రదః సంక్షుభిత ఆత్మనైవ ప్రసీదతి।
`ఏవం నరః స్వత్మానైవ కృతప్రజ్ఞః ప్రసీదతి॥' 12-104-57(68896)
ఏతదేవం గతస్యాహం సుఖం పశ్యామి కేవలం।
అసంభవే శ్రియో రాజన్హీనస్య సచివాదిభిః।
దైవే ప్రతినివిష్టే చ కిం శ్రేయో మన్యతే భవాన్॥ ॥ 12-104-58(68897)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి చతురధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 104॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-104-4 భాగీ భాగార్హః। ఈహమానో యతమానః॥ 12-104-6 ఇతరేణ శారీరేణ॥ 12-104-7 నిర్విద్య విరజ్య। కామాద్విషయభోగాత్। బుద్ధిమయం వసు జ్ఞానరూపం ధనం॥ 12-104-12 ఇయం నిర్విద్యతీతి శ్లోకేన త్వయా ప్రోక్తా। అహం చ యచ్చ మమాఽస్త్యేతత్సర్వమనిత్యమితి జానతస్తే త్వయా॥ 12-104-13 నాస్తి తుచ్ఛత్వాత్॥ 12-104-22 తన్నిర్మమత్వం॥ 12-104-25 యాదృచ్ఛికమయత్నాదాగతం॥ 12-104-26 ఏతచ్ఛోకాఖ్యం ఫలం యథాలబ్ధేన వర్తయన్ జీవన్నపి పశ్యామి। యాదృచ్ఛికస్య నాశేన జీవనాలోపేఽపి శోకో న నశ్యతీత్యర్థః॥ 12-104-30 న మృష్యతే తైర్న సంతుష్యతి॥ 12-104-33 అన్యత్ర శత్రౌ। కుశలా నిర్మత్సరాః। అభినిష్యదంతే ప్రస్రవతి॥ 12-104-37 విధిత్సా క్రియాణామనుపరమస్తేన సాధనేన చ సంకుసుకమస్థిరం॥ 12-104-38 ఉపద్రవానస్థిరాన్॥ 12-104-39 అర్థరూపేణ భాసమానాః॥ 12-104-40 ఆద్యస్యోదాహరణం అర్థాయేతి॥ 12-104-41 ద్వితీయస్యోదాహరణ రమమాణ ఇతి॥ 12-104-42 పరిభగ్నకమో నష్టారంభః॥ 12-104-47 విప్రణయేద్దద్యాత్॥ 12-104-50 నియంయ సర్వం సంగం చ ఇతి ట. డ. పాఠః॥ 12-104-52 ప్రతికృష్టేషు భాగ్యేషు వ్యపకృష్టేషు సంభవే ఇతి ట.థ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.